МЕМЛЕКЕТТІК, РЕТРОСПЕКТИВТІ БИБЛИОГРАФИЯ ЖӘНЕ КАЗАХСТАНИКА БӨЛІМІ

Қазіргі құрылымы 2026 жылғы наурыз айында қалыптастырылды. Бөлім Қазақстан Республикасы Ұлттық мемлекеттік Кітап палатасының жетекші бөлімдерінің бірі болып табылады және бірнеше бағытта екі ірі құрылымның бірлескен жұмысын қамтиды.

1. Мемлекеттік библиография

1968 жылы құрылған.

Негізгі міндеттері:
• Қазақстанда жарық көрген және «Міндетті дананы қабылдау және түсімін бақылау» мен «Кітап нарығын статистика және мониторинг» бөлімдеріне келіп түскен кітаптар, брошюралар, бейнелеу өнері басылымдары, карталар, күнтізбелер мен альбомдарды қабылдау;
• макеттер дайындау;
• Әмбебап ондық жіктеу (ӘОЖ) және кітапханалық-библиографиялық жіктеу (КБЖ) индекстерін беру;
• мақалаларды іріктеу;
• қолданыстағы нұсқаулықтарға сәйкес библиографиялық сипаттамалар жасау.

Мемлекеттік библиография «Қазақстан Республикасының баспасөз шежіресі» атты библиографиялық көрсеткіштерді шығаруды қамтамасыз етеді. Бұл басылым 1938 жылдан бері ай сайын жарық көреді. Оның құрамына мыналар кіреді:
• «Ноталық шежіре» (1955 жылдан бастап);
• «Журнал мақалаларының шежіресі», «Газет мақалаларының шежіресі», «Рецензиялар шежіресі» (1957 жылдан бастап);
• «Бейнелеу өнері шежіресі» (1961 жылдан бастап);
• «Картография шежіресі» (2000 жылдан бастап).

Библиографиялық көрсеткіштердің шығу мерзімділігі:
• «Кітап шежіресі» — ай сайын;
• «Журнал мақалаларының шежіресі» — ай сайын;
• «Газет мақалаларының шежіресі» — ай сайын;
• «Бейнелеу өнері. Картография. Нотография» — жылына 1 рет;
• «Рецензиялар шежіресі» — жылына 1 рет.

2. Қазақстантану

1973 жылы құрылған.

Негізгі міндеті:
• Қазақстанның саяси, экономикалық және мәдени өмірі; қазақстандық жазушылардың шығармалары;  кітаптар, бейнелеу өнері, ноталық басылымдар, диссертация авторефераттары, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерде жарық көретін жинақтар, журналдар мен газеттердегі мақалалар туралы ақпарат беретін «Казахстаника» атты тоқсан сайынғы библиографиялық көрсеткішті шығару;
• салалар бойынша жүйелеу және жіктеу (ӘОЖ, КБЖ бойынша).

Көрсеткішті құрастырудың негізі — Кітап палатасына келіп түскен міндетті даналар, мемлекеттік тіркеу және статистикалық есеп материалдары, сондай-ақ шетелдік басылымдардағы қазақстандық авторлардың мақалаларын өңдеу және библиографиялық сипаттау.

Қазақстан Республикасы Ұлттық мемлекеттік Кітап палатасының ақпараттық ынтымақтастық туралы келісіміне сәйкес, негізгі ақпарат көздері — ТМД елдерінің кітап палаталарының карточкалары, Алматы қаласының республикалық кітапханаларындағы әдебиеттерді қарау барысында іріктелген материалдар, сондай-ақ Ресей кітап палатасының библиографиялық көрсеткіштері, ҚазҒЗИТИ шығаратын реферативтік журналдар және басқа да дереккөздер болып табылады.

3. Ретроспективті библиография

Өткен белгілі бір уақыттағы жарық көрген әдебиеттерді анықтауға, іріктеуге және жүйелеуге бағытталған библиографиялық қызмет саласы.

Баспа өнімдерінің ретроспективтік жинақталған библиографиялық көрсеткіштерді шығару:
• «Қазақстан Республикасының кітаптар жылнамасы»;
• «Қазақстан Республикасының мерзімді және жалғаспалы басылымдары: жинақталған көрсеткіш»;
• «Журнал және газет мақалаларының шежіресі»;
• «Қазақстан баспасөзі: статистикалық жинақталған библиографиялық көрсеткіш»;
• «Қазақстанның библиографиялық көрсеткіші»;
• «Рецензиялар шежіресі: жинақталған библиографиялық көрсеткіш»;
• «Картографиялық шежіре: жинақталған библиографиялық көрсеткіш»;
• «Ноталық шежіре: жинақталған библиографиялық көрсеткіш»;
• «Бейнелеу өнерінің шежіресі: жинақталған библиографиялық көрсеткіш»;
• «Диссертациялардың авторефераты: жинақталған библиографиялық көрсеткіш».

Мемлекеттік, ретроспективті библиография және казахстаника бөлімі баспа өнімдерінің библиографиялық және аналитикалық сипаттамаларын құрастыру және өңдеу кезінде ақпарат, кітапхана және баспа ісі саласындағы мемлекетаралық стандарттар жүйесін (СИБИД) басшылыққа алады, соның ішінде:

• СТ РК 2383–2013 «Басылымдар. Шығыс деректері. Жалпы талаптар мен рәсімдеу ережелері»;
• СТ РК 994-2012 «Халықаралық стандартты кітап нөмірі (ISBN): баспалық рәсімдеу және қолдану»;
• ГОСТ 7.34–81 «Ақпарат, кітапхана және баспа ісі стандарттары жүйесі. Бейнелеу басылымдарының библиографиялық сипаттамасы»;
• ГОСТ 7.1–2003 «Библиографиялық жазба. Библиографиялық сипаттама. Жалпы талаптар мен құрастыру ережелері»;
• ГОСТ 7.12–93 «Библиографиялық жазба. Орыс тіліндегі сөздерді қысқарту. Жалпы талаптар мен ережелер»;
• ГОСТ 7.60–2003 «Басылымдар. Негізгі түрлері. Терминдер мен анықтамалар»;
• ГОСТ 7.61–96 «Басылымдар. Мемлекеттік (ұлттық) библиографиялық көрсеткіштер. Жалпы талаптар мен құрастыру ережелері»;
• ГОСТ 7.80–2000 «Библиографиялық жазба. Тақырып. Жалпы талаптар мен құрастыру ережелері».

Сонымен қатар аталған стандарттар негізінде әзірленген кітаптар, газеттер мен журналдарға библиографиялық жазбаларды құрастыру нұсқаулықтары қолданылады.